اگزیستانسیالیسم (existentialism) گرایشی فلسفی با محوریت وجود انسانی است که می‌گوید انسان‌ها برای تعیین سمت‌وسوی زندگی خود از اراده آزاد برخوردارند. از نظرگاه این رویکرد فلسفی، مسئولیتِ فردی است که معنا را خلق می‌کند و مداخله قدرت مسلط یا مذهب در تعیین آنچه مهم، ارزشمند یا اخلاقی خوانده می‌شود، هیچ جایگاهی ندارد. در این مقاله می‌خواهیم از چیستی اگزیستانسیالیسم و و پیشینه آن بگوییم و روش روان‌درمانی مبتنی بر این رویکرد فلسفی را واکاوی کنیم. اگزیستانسیالیسم به یمن گسترش در شاخه‌های مختلف علوم انسانی، به نامی آشنا تبدیل شده است. مکتبی فلسفی که بزرگانی مانند کی‌یرکگور، نیچه، ژان پل سارتر و گابریل مارسل از سردمداران آن هستند.

اگزیستانسیالیسم چیست؟

متفکران و فیلسوفان اگزیستانسیال بر این باورند که هستی انسان با هستی دیگر پدیده‌ها متفاوت است و هر فرد هستی ویژه خود را دارد. در ادبیات اگزیستانسیالیسم، به این هستی «وجود» می‌گویند. به‌ همین‌ دلیل، برخی در زبان فارسی معادل «وجودگرایی» را برای فلسفه «اگزیستانسیالیسم» به کار می‌برند. طبق معرفت‌شناسی مبتنی‌ بر اگزیستانسیالیسم، هر انسان بر پایه وجود خود تعریف می‌شود و وجود هم چیزی نیست جز معجونی از روابط انسان با همتایان خود و اشیای پیرامونش. بنابراین هر انسانی در قامت وجودی ویژه و منحصربه‌فرد، خود باید دست به گزینش معنی و مفهوم زندگی‌اش بزند و مسئولانه به آن پایبند باشد. بسیاری از فیلسوفان اگزیستانسیال اضطراب را واکاوی کرده‌اند و این حالت روانی غالب بشر را ناشی از مسئولیت فردی برای خلق معنا می‌دانند. بااین‌حال در جهانی که انسان خود با دستان خویش معنا را می‌سازد، خودش هم می‌تواند نتیجه بگیرد که هیچ معنایی در پس زندگی نیست. البته مرز باریکی میان اگزیستانسیالیست و پوچ‌گرایی هست؛ در فلسفه اگزیستانسیالیسم، تلاش انسان برای معنابخشی به زندگی خود متوقف نمی‌شود.

مقدمه:

اعتیاد یک بیماری مزمن و عودکننده است که همواره مورد توجه دیدگاه های مختلف روان شناختی بوده است. نظریه های روان تحلیلی برای درمان های مدرن اعتیاد، بنیادین هستند. همان طور که در ساختار و فرایند این نظریات، تغییراتی را در گذر زمان شاهد هستیم، آنها در تبیین مفهوم اعتیاد هم دچار تغییراتی شده اند. طبق نظریات کلاسیک، سوءمصرف مواد معادل خودارضایی و مکانیزمی دفاعی در مقابل تکانه های اضطرابی یا تظاهری از پسرفت دهانی (وابستگی) است . همچنین از دیدگاه نظریه پردازان روابط موضوعی، مواد، موضوع دارای اهمیتی بالا برای فرد معتاد است. فرمول بندی های روان تحلیلی جدید نیز مصرف مواد را بازتاب اعمال مختل ایگو معرفی می کنند. روش پژوهش حاضر از نوع مروری است و هدف این است که اعتیاد را از دیدگاه های مختلف روان تحلیلی همچون رویکرد روانکاوی کلاسیک، روانشناسی روابط موضوعی، روانشناسی خود، روانکاوی ارتباطی و روان درمانی روان پویشی کوتاه مدت مورد بررسی قرار دهد. طبق تحقیقات انجام شده در رابطه با وجود انواع اختلالات شخصیت در افراد دچار سوءمصرف مواد، این افراد نیازمند درمان های تخصصی همچون درمان های روان تحلیلی هستند که بر روی سازه های شخصیت کار می کنند. با این وجود، تحقیقات مربوط به این حیطه درمانی در رابطه با اعتیاد محدود هستند. عدم توجه به این موضوع می تواند از دلایل شکست بسیاری از تلاش ها در رابطه با درمان سوءمصرف مواد باشد. بنابراین می توان گفت ادبیات پژوهشی اعتیاد نیازمند افزایش به کارگیری و بررسی این رویکرد درمانی است. همچنین امید است که در مراکز درمانی اعتیاد، استفاده بهتر و بیشتری از یافته های جدید در این حیطه در راستای کمک به این قشر صورت گیرد.رروانکاوی ، نوعی نظریه، روش درمان و دیدگاهی در مورد انگیزه های انسان به شمار می رود. نگاه این دیدگاه به سمت انگیزه ها و تمایلات آگاهانه و سرکوب شده به صورت ناخودآگاه می باشد.

DSM-5 می گوید که برای اینکه یک فرد مبتلا به اختلال مصرف مواد تشخیص داده شود، در طی ۱۲ ماه باید ۲ مورد از ۱۱ مورد زیر را نشان دهد:

• مصرف الکل یا سایر مواد بیشتر از برنامه ریزی قبلی
• نگرانی در مورد توقف و یا تلاش مستمر شکست خورده برای کنترل استفاده از آن
• صرف مقدار زیادی از وقت با استفاده از مواد مخدر یا الکل، و یا انجام هر کاری برای بدست آوردن آن
• استفاده از ماده منجر به شکست در انجام تعهدات در خانه، کار یا مدرسه می شود.
• ولع برای مصرف مواد (الکل یا مواد مخدر)
• ادامه مصرف با وجود آن که تأثیر منفی بر روابط اش با دیگران دارد.
• مصرف مکرر مواد یا الکل در یک وضعیت خطرناک (به عنوان مثال هنگام رانندگی)
• انجام ندادن و یا کاهش فعالیت ها در زندگی شخصی به دلیل استفاده از مواد مخدر / الکل
• ادامه مصرف با وجود ایجاد یا تشدید مشکلات سلامتی به دلیل مصرف مواد. این مشکلات می تواند در حوزه سلامت روان نیز باشد (مشکلات روانی ممکن است شامل خلق افسرده، اختلال خواب و یا اضطراب).
• تجربه علائم ترک پس از قطع مصرف، با توجه به DSM-5 علائم ترک معمولا شامل: “اضطراب، تحریک پذیری، خستگی، تهوع / استفراغ، لرزش دست و یا تشنج در مورد الکل است.”
• تحمل یا نیاز به افزایش قابل ملاحظه مقدار مواد برای دستیابی به تاثیر مطلوب یا کاهش چشمگیر تاثیر هنگامی که مقدار معمول مصرف شده است، مشخص می شود.

سندرم پارسیفال، دردی که از کودکی والد به جا مانده

نویسنده: دکتر جواد تقوی روانشناس تخصصی

جهان مملو از درد های بسیار است. دردهایی که که ماندگاریشان یا ریشه در رنج های ما دارد و یا خود ریشه رنج هایی در مسیر زیست ما می گردد. ما موجوداتی پرتاب شده در ساختار جهانی با مسلمات بسیار می باشیم. مسلم هایی که چارچوب جهان ما را ساخته اند. از این واقعیت که روزی خواهیم مُرد تا فرهنگ، اجتماع و ارتباطی که در بسترش تربیت می شویم. در واقع بسیار واجب است به عنوان یک درمانگر و یا نه، به عنوان یک فردِ انسانی مروری بر این بستر رشدیافتگی خویش انداخته و محصول فعلی وجود خویش را با شناخت بیشتر به مسیر بهبودیافته تر سوق دهیم. والدین معمارین چارچوب وجودی ما هستند. دردهایشان، زخم خوردگی هایشان، تجارب و حتی والدینشان در بودِ ما تأثیر گذار است. یک والد زخم خورده از بستر تربیتی خویش زخم هایش را در نوع برخورد و تربیتی که با فرزندش به کار می گیرد منتقل خواهد ساخت. بطور مثال در خصوص والدی که در چارچوب خانواده اش آن طور که باید مورد توجه قرار نگرفته، درک نشده و یا رفتار مناسبی را تجربه نکرده می تواند با دریافت درکی از طرد شدگی و عدم پذیرش از جانب ایشان نسبت به خود، ضعیف بودن را در درون خویش احساس و باور نموده و باقی راه زیست خود را در مسیر جبران این عقده ها گام بردارد. این ادامه راه از وی فردی در دوراهی ضعیف و قوی می سازد. یعنی یا من یک آدم ضعیف و دوست نداشتنی هستم و بهتر است به دیگران وابسته بمانم و قربانی وار به دنبال فردی که زور می گوید و قدرت دارد بدوم و یا نمایی قوی و کامل از خود در قالب خودشیفتگی به جهان بیرون نمایش دهم که در واقع هردوی اینها بیانگر ضعفی درونی و به نحوی وابسته بودن به دیگری در جهان است. این افراد وقتی والد می شوند در طیف وابسته_خودشیفته پیش می روند. بطوری که یا خود را برای فرزندان دانای کل معرفی کرده و می خواهند نظم خویش خواسته را در خانه پیاده کنند و یا انتظار ناجی از فرزندان خود دارند. برای این گروه هر رخداد غیر منتظره و یا هر رفتار متفاوت به معنای خروج از فضای استاندارد و امن بوده و ایجاد اضطراب می کند و لذا به مخالفت و مبارزه با آن و یا انکارش می پردازند که از انواع انکار می توان به مسئولیت پذیری معکوس اشاره داشت که در طی آن والد خود را آنچنان درگیر کار و فعالیت های بیرون از خانه می سازد که فرصت پرداخت به چالش های فرزند خویش را نداشته باشد. بطور مثال، مادر می‌خواهد جهان سالم تری بسازد و متوجه مشکلات و تعارضات کودکش نمی شود، یا این‌که اصلاً به کودک بی نوا اجازه نمی دهد مشکلات و تعارضات خود را نشان بدهد و در صورت هر اعتراض و ابراز ناراحتی از جانب فرزند برخوردی تند و یا منفعل نشان می دهد و یا پدر آنقدر کار دارد و زندگی آنقدر خرج دارد که وقت گذاشتن برای فرزندش در اولویت وی قرار نمی گیرد؛ و این درحالی است که انرژی از بین نرفته و از جایی به جا و زمان دیگر منتقل خواهد شد و والد مذکور به موقع هزینه و زمان زیادی را باید صرف فرزند خویش گرداند که بخشی از آن شاید هرگز قابل جبران نباشند.

درمان وسواس فکری از موضوعات بسیار مهم در دنیای ایمروز است. در نظر بگیرید که مثلا امروز یک سه شنبه معمولی است، که ناگهان متوجه میشوم مشاور من، که همیشه جوابم را میداد، دیگر جواب نمیدهد!. یک سری افکار آشفته و درهم و برهم از سر من گذشت که : “اگر او فوت شده باشد چی ؟ با سابقه ای که از خودم در طول عمرم راجع به افکار وسواسی سراغ داشتم ، آن را نادیده گرفتم چون این یک فکر بدون شواهد و مدارک است .

درمان وسواس فکری-عملی معمولاً کوتاه مدت است و مزایای درمانی پایداری دارد. رفتاردرمانی شناختی به طور کلی شامل جلسات درمانی هفته ای 1 ساعته است که بسته به شدت علائم تقریباً 6 ماه طول می کشد. اکثر بیماران مبتلا به وسواس فکری-عملی که با استفاده از روشهای رفتاردرمانی شناختی تحت درمان پیشرفته قرار می گیرند ، طی چند هفته متوجه بهبود می شوند. همانطور که در اکثر مشکلاتی که از طریق رفتاردرمانی شناختی درمان می شوند ،نیز صدق می کند مراجعه کننده ملزم به تمرین در خارج از جلسه درمانی است تا بیشترین استفاده را ببرد.

این وسواس باعث می شود تا افراد به طور دائم از داشتن یک فکر مزاحم رنج ببرند. آنها خود را در حالتی میبینند که صدمات مختلفی به آن ها تحمیل می‌شود.این افکار معمولاً با ترس و ناراحتی برای افراد همراه است. وسواس فکری می تواند به دو صورت پنهان و یا آشکار در فرد وجود داشته باشد.

وسواس فکری پنهان معمولاً خطری برای فرد ندارد. تا زمانی که خود فرد یا دیگران متوجه وسواس فکری پنهان نشوند امری عادی قلمداد می شود.