آگاه مایند

برخی از علایم حمله ی پانیک عبارتند از :

-حالت طپش قلب

-حالت تعریق نمودن

-حالت لرزش

-حالت کوتاه شدن آهنگ تنفس

-احساس خفگی

-احساس درد و یا نارحتی در ناحیه ی قفسه سینه

-حالت تهوع

– حالت سرگیجه

-حالت مسخ واقعیت (Derealization ) یا احساس غیر واقعی بودن محیط اطراف

-حالت مسخ شخصیت(Depersonalization) یا احساس تجزیه

-ترس از دست دادن کنترل

-ترس از مرگ

برخی از ویژگیهای کلی اختلالات اضطرابی عبارتند از :

۱- بسیاری از اختلالات اضطرابی در دوران کودکی رشد می نمایند و امکان دارد در این دوران درمان نشده و علایم مربوط به آن در دوران بزرگسالی نیز تداوم داشته باشند.

۲-میزان شیوع بسیاری از اختلالات اضطرابی در جنس مونث بیشتر از جنس مذکر می باشد.

۳-برای تشخیص بسیاری از اختلالات اضطرابی لازم است علایم این اختلالات برای مدتی ( حداقل ۶ ماه ) تداوم داشته باشند.

۴-رای تشخیص اختلالات اضطرابی لازم است که احتمال درست بودن این موضوع که علایم مربوط به اختلال اضطرابی ناشی از عوارض سومصرف مواد و یا ناشی از ابتلا به بیماریهای جسمانی است رد گردد.

بر اساس آخرین طبقه بندی اختلالات روانشناختی که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا انجام گرفته است و به اصطلاح DSM-V نامیده می شود انواع اختلالات اضطرابی عبارتند از :

– اختلال اضطراب جدایی (Separation anxiety disorder )

-اختلال لالی انتخابی (Selective mutism disorder )

-فوبیای خاص (Specific phobia )

-اختلال فوبیای اجتماعی (Social anxiety disorder )

اختلال پانیک(Panic disorder )

-اختلال برون هراسی (Agoraphobia)

-اختلال اضطراب منتشر (Generalized anxiety disorder )

-اختلال اضطراب ناشی از مصرف مواد یا دارو (ُSubstance /medication-induced )

اضطراب جدایی چیست؟

شاید شما هم هنگام خداحافظی با کودک خردسال خود شاهد اضطراب، نگرانی و بی‌قراری وی بوده باشید. در اوایل کودکی، گریه، کج خلقی، قهر و یا چسبیدن به والدین و مراقبی که کودک با او احساس نزدیکی می‌کند، واکنشی طبیعی و مرحله‌ای عادی از رشد است، همچنین کمی نگرانی در مورد ترک پدر و مادر حتی در کودکان بزرگتر نیز طبیعی می‌باشد. این میزان از اضطراب ناشی از جدایی می‌تواند کمی پیش از تولد یک سالگی کودک شروع و تا پایان 4 سالگی ادامه یابد؛ اما لازم است به این نکته نیز دقت داشته باشیم که دوام و شدت این اضطراب از کودکی به کودک دیگر متفاوت است.به طور کلی هرچقدر والدین صبر و تحمل بیشتری در برخورد با این نگرانی و اضطراب کودک داشته باشند و با آرامش با وی رفتار کنند نتایج بهتری جهت کنترل و خفیف شدن میزان اضطراب حاصل خواهد شد.با تمام این اوصاف، در برخی از کودکان اضطراب جدایی حتی با بهترین تلاشهای والدین نیز از بین نمی‌رود و این کودکان همچنان اضطراب خود را در سالهای ابتدایی مدرسه و گاهی در سالهای بعدی آن نیز نشان می‌دهند و یا بعضا دچار بهبود و عود مکرر شده و اضطراب جدایی بیشتری را تجربه می‌کنند. اگر این اضطراب جدایی به گونه‌ای باشد که فعالیتهای عادی مدرسه و روابط دوستانه کودک را تحت تاثیر قرار داده و برای مدتی ادامه یابد، نشانه‌ی اختلال اضطراب جدایی است.

اختلال اضطراب جدایی در کودکان :

اختلال اضطراب جدایی جزء مراحل عادی رشد کودک نیست و یک معضل و مشکل عاطفی جدیست که با پریشانی شدید کودک هنگامیکه از مراقب اصلی خود جدا می‌شود، مشخص می‌شود. اضطراب جدایی و اختلال اضطراب جدایی علائمی بسیار نزدیک بهم دارند و به همین علت اکثر اوقات والدین متوجه وجود اختلال نمی‌شوند.عمده‌ترین تفاوت‌های اضطراب جدایی و اختلال اضطراب جدایی در شدت نگرانی کودک است و توجه به این موضوع که آیا این میزان از نگرانی، او را از فعالیت های عادی باز می‌دارد یا خیر.کودکانی که دچار این اختلال هستند حتی با فکر کردن به این موضوع که ممکن است از سرپرست و والدین خود دور شوند دچار اضطراب می شوند و بر اساس این تفکر از بازی با هم سن و سالان خود و یا رفتن به مدرسه به اشکال مختلف امتناع می‌کنند تا نزدیک والدین خود باقی بمانند.

ویزگیهای مهم اختلال اضطراب جدایی (Separation anxiety disorder)

علائم اختلال اضطراب جدایی در کودکان :

• کودک نگرانی بیش از اندازه و غیر معقول در مورد آسیب دیدن، از دست دادن و بیمار شدن افراد نزدیک و والدین خود دارد و مدام تصور می کند هنگام دور بودن از والدین اتفاق فاجعه باری رخ خواهد داد.

• نگرانی بیش از اندازه هنگام دور شدن از والدین، با این تفکر که این دوری همیشگی است؛ برای مثال، ترس از این که دزدیده شدن، بیماری، مرگ و غیره او را برای همیشه از فرد مورد دلبستگی دور نگه‌دارد.

• امتناع از رفتن به مدرسه، طوریکه کودک ترسی غیر منطقی نسبت به مدرسه رفتن دارد و تقریبا هر کاری را برای ماندن در خانه انجام می‌دهد.

• عدم تمایل به خوابیدن: اختلال اضطراب جدایی می‌تواند باعث این موضوع شود که کودک از تنها خوابیدن ترسیده و یا مدام نگران کابوس‌های شبانه ای باشد که مربوط به جدا شدن وی از مراقب است.

• شکایت کودک از دردهای جسمانی: اغلب کودک هنگامی که متوجه می شود والدین قصد دور شدن دارند، اظهار می دارد که دچار دل درد، سردرد، تهوع و ... است.

• چسبیدن به والدین: کودک ممکن است والدین خود را مانند سایه تعقیب کند و یا به دست و پای آنها بچسبد.

حداقل سه مورد از موارد فوق باید حداقل به مدت چهار هفته در کودک دیده شود و باعث اختلال چشمگیری در فعالیتها و کارکردهای روزانه کودک را به دنبال داشته باشد.

دلایل عمده اختلال اضطراب جدایی در کودکان :

علامت اصلی اختلال اضطراب جدایی وجود اضطراب و یا ترس مداوم و شدید از جدایی از اشخاصی است که شخص به آنها دلبستگی دارد . البته باید توجه نمود که در دوران رشد برخی از دوره ها (مانند دوره ی قبل از ورود به مدرسه که سنین ۳ الی ۶ سال را در بر می گیرد ) وجود دارند که در این دوره ها وجود حالت دلبستگی زیاد حالتی نسبتا عادی تلقی می شود.

برخی از علایم مهم اختلال اضطراب جدایی عبارتند از :

-تجربه ی مکرر ناراحتی شدید زمانی که شخص از خانه ی خود دور می شود و یا از اشخاصی که به آنها دلبسته می باشد جدا می شود

-وجود نگرانی زیاد و مستمر در مورد از دست دادن و یا آسیب رسیدن به اشخاصی که شخص به آنها دلبسته می باشد

-وجود نگرانی زیاد و مستمر در مورد روبرو شدن با برخی از رویدادهای ناخواسته ( برای نمودن ازدست دادن عزیران ، تصادف نمودن و یا بیمار شدن ) که می تواند موجب جدایی از اشخاصی که شخص به آنها دلبسته است شود

-حالت بی علاقگی مفرط برای خارج شدن از خانه به منظور رفتن به مدرسه ، محل کار یا سایر مکانها بخاطر وجود ترس از حالت جدایی

-حالت ترس شدید یا مداوم در مورد احتمال تنها بودن و یا احتمال عدم حضور اشخاصی که شخص به آنها دلبسته است.

-حالت بی میلی مداوم و یا خودداری از خوابیدن در بیرون از خانه زمانی که شخص یا اشخاصی که شخص به آنها دلبسته می باشند در آن محل حضور ندارند

-مشاهده ی کابوسهای مکرر در زمینه ی موضوع جدایی

-وجود شکایات جسمانی ( مانند شکایت از سردرد ها ، وجود تهوع و درد شکم ) به صورت مکرر زمانی که شخص مبتلا از شخصی که به وی دلبسته است جدا می شود و یا پیش بینی می کند که از وی جدا خواهد شد.

برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی علاوه بر علایمی که در بخش فوق ذکر گردید لازم است موقعی که شخص مبتلا در سنین کودکی قرار دارد علایم برای حداقل ۴ هفته و زمانی که شخص مبتلا در سنین بزرگسالی قرار دارد علایم برای حداقل ۶ ماه و یا بیشتر تداوم داشته باشند. همچینن برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی لازم است که شدت علایم به حدی برسد که موجب اختلال در زمینه های اجتماعی ، تحصیلی و شغلی شخص مبتلا گردد.

میزان شیوع اختلال اضطراب جدایی در بین کودکان حدود ۴ درصد و در بین بزرگسالان بین ۱ تا ۲ درصد برآورد شده است. بیشترین مبتلایان به اختلال اضطراب جدایی در سنین کودکی قرار دارند و میزان مبتلایان در دوره های نوجوانی و بزرگسالی در سطح پائینی قرار دارد .

در دو سال اول زندگی وجود علایمی از اضطراب جدایی حالتی عادی می باشد و وجودحالت اضطراب چدایی بیشتر به عنوان نوعی فرایند رشدی مطرح است . اگرچه دردو سال اول زندگی با شکل گیری حالت دلبستگی مناسب بسیاری از علایم اضطراب جدایی از بین می رود اما احتمال دارد در برخی از کودکان علایم اختلال اضطراب جدایی در سنین بعدی ادامه یابد و حدود چها ر درصد آنها نیز مبتلا به اختلال اضطراب جدایی شوند .

معمولا علایم ابتلا به اختلال اضطراب جدایی از حدود ۷ یا ۸ سالگی آغاز می شود و بندرت امکان دارد که علایم ابتلا به اختلال اضطراب جدایی از دوره ی نوجوانی آغاز گردد. در موارد اندکی امکان دارد آغاز ابتلا به اختلال اضطراب جدایی در دوران اواخر نوجوانی و یا اوایل بزرگسالی و در پی دوری از خانواده به علل مختلف از جمله آغاز تحصیلات دانشگاهی یا یافتن شغلی در شهر دیگر باشد. در چینن حالتی امکان دارد علایم ابتلا به اختلال اضطراب جدایی در سراسر دوران بزرگسالی تداوم داشته باشد. در اکثر مواقع علایم اختلال اضطراب جدایی بهبود می یابد و تنها عده ی معدودی از کودکانی که مبتلا به اختلال اضطراب جدایی می باشند در دوره ی نوجوانی و یا بزرگسالی علایم این اختلال را تجربه می نمایند.

میزان سن ابتلا به اختلال اضطراب جدایی یکی از عواملی است که در تعیین نوع علایم این اختلال نقس مهمی را بازی می نماید. برای مثال در کودکان کم سن و سالی که مبتلا به اختلال اضطراب جدایی می باشند علایم اختلال اضطراب جدایی بیشتر به صورت بی میلی برای رفتن به مدرسه ظاهر می شود . همچینن این دسته از مبتلایان به اختلال اضطراب جدایی امکان دارد حالتهای شدیدی از نگرانی یا ترس از خطراتی که والدین و یا خودشان را تهدید می نماید نداشته باشند و اضطراب و نگرانی آنان در این زمینه تنها زمانی افزایش یابد که آنان جدایی از والدین را تجربه کنند. همچنانکه میزان سن کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی افزایش می یابد نگرانیهایی در مورد رخ دادن خطرات خاص ( برای نمونه وقوع تصادفات ، احتمال از دست دادن والدین و یا ورشکست شدن آنها ) در آنان ظاهر می شود .در بزرگسالان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی علایم اختلال بیشتر محدود به احساس توانایی کم آنان در مقابله با تغییراتی (مانند رفتن به مسافرتهای طولانی و یا ازدواج نمودن )است که در چهار چوب زندگی خود تجربه می نمایند . یکی دیگر از ویژگیهای بزرگسالان مبتلا به اختلال اضطرابی جدایی ، تجربه ی مشکلات مهم در زمینه های شغلی و اجتماعی است.

عمده ترین دلیل این اختلال ، بوجود آمدن احساس ناامنی در کودک است چرا که حس می‌کند تعادل دنیای امن او دچار بهم ریختگی و امنیت وی سلب شده است. موارد زیر می‌توانند از جمله علل این اختلال باشند:

• بوجود آمدن تغییرات در محیط زندگی مانند نقل مکان به خانه جدید، تغییر مدرسه، تغییر مراقب و یا پرستار.

• استرس و فشار ناشی از مواردی مانند تعویض مدام مدرسه، طلاق والدین، مرگ والد و یا سرپرست، از دست دادن دوست نزدیک و یا حیوان خانگی.

• داشتن والدینی که خود به اضطراب شدید دچارند، چرا که کودک می‌تواند این اضطراب را از والد خود بیاموزد.

• دلبستگی نا ایمن : دلبستگی ارتباطی عاطفی است که بین نوزاد و سرپرست اصلی او شکل میگیرد. اصولا واژه دلبستگی برای توصیف تمایل کودک به نزدیک افراد خاص ماندن و احساس امنیت بیشتر در حضور این افراد به کار می‌رود. در حالیکه یک دلبستگی ایمن و مطمئن می‌تواند تضمین کننده احساس امنیت برای رشد بهینه کودک باشد، یک دلبستگی نا ایمن می‌تواند کودک را به اختلال اضطراب جدایی مبتلا کند.

چگونه می‌توان به کودکی که دچار اختلال اضطراب جدایی است کمک کرد؟

مسلما هیچکدام از ما علاقه‌ای نداریم فرزندمان را در حالت اضطراب و پریشانی ببینیم؛ بنابراین گاهی والدین از روی ناآگاهی سعی می‌کنند کودک را از مواردی که باعث پریشانی و نگرانی او می‌شود دور نگه دارند، این امر در کوتاه مدت می‌تواند موثر واقع شود، اما در طولانی مدت باعث تقویت میزان اضطراب خواهد شد. این در حالیست که راههای موثرتری هم برای کاهش میزان اضطراب کودک وجود دارد، مانند فراهم کردن محیط آرام و امن در خانه طوریکه کودک احساس راحتی کند، گاهی تنها همدلی والد باعث فروکش کردن میزان اضطراب کودک خواهد شد.

• سعی کنید اطلاعات خود را در زمینه اختلال اضطراب جدایی بالا ببرید، هرچقدر در این زمینه آموزش بیشتری ببینید بهتر می‌توانید به کودک خود کمک نمایید.

• اکیدا توصیه می‌شود که در 2-1 سال اول زندگی، کودک توسط یک فرد ثابت و طبیعتا مادر یا جانشین مادر مورد مراقبت قرار گیرد. این ثبات به کودک کمک می‌کند که به دنیا اعتماد پیدا کند.

• به کودک اجازه دهید در مورد مسئله و مشکل خود صحبت کند، چرا که فکر کردن در مورد مشکل به تنهایی باعث برطرف شدن مشکل نخواهد شد، او باید بتواند احساسات خود را بیان کند.

• به فرزند خود گوش دهید و به او احترام بگذارید، هنگامی که کودک احساس می‌کند کاملا شنیده می شود از حالت منزوی بودن راحت تر خارج می‌شود.

• سعی کنید سریعتر موقعیتی که باعث ایجاد اضطراب در کودک می‌شود را شناسایی کنید، مانند رفتن به مدرسه و یا بازی با دیگر کودکان. اگر کودک از یکی از والدین راحت تر جدا می‌شود شرایط را طوری فراهم کنید که با او به مدرسه و یا پارک جهت بازی برود.

• هنگامیکه قصد دارید از فرزند خود جدا شوید، سعی کنید آرامش خود را حفظ نمایید، وقتی کودک مشاهده کند که شما آرام و خونسرد هستید احتمال اینکه او نیز آرام شود بیشتر خواهد بود.

• کودک را تشویق کنید در فعالیتهای سالم اجتماعی و جسمی شرکت کند و از مشارکت او حمایت نمایید، شرکت در اینگونه فعالیت ها راهکار مناسبی برای کاهش اضطراب و ایجاد روابط دوستی با دیگر افراد خواهد بود.

• سعی کنید از تلاش های کودک قدردانی نمایید، کوچکترین دستاوردها و موفقیت‌ها و حتی انجام کارهای شخصی مانند رفتن به رختخواب و دادن گزارشی از مدرسه را مورد تشکر و قدردانی قرار دهید.

• سعی کنید برای زندگی خود الگویی مشخص، منظم و روزانه داشته باشید، این کار باعث می‌شود کودک احساس امنیت کند، اگر قرار است برنامه روزمره زندگی شما تغییر کند، بهتر است کودک را از قبل در جریان امور قرار دهید.

• تمرین جدایی: ابتدا کودک را برای مدت زمان کوتاه همراه با یک مراقب تنها بگذارید و پس از مدتی زمان آن را بیشتر نمایید. سعی کنید تمرین جدایی بعد از غذا خوردن و یا چرت زدن کودک باشد، چرا که گرسنگی و خستگی کودک را بیشتر مستعد اضطراب جدایی خواهد کرد.

• برای خداحافظی کردن از کودک خود روشی سریع را انتخاب نمایید، مانند دست تکان دادن و یا یک بوسه ، بهتر است خداحافظی به دور از تشریفات و طولانی شدن باشد، دقت کنید بیشتر اوقات مطرح کردن سریع این موضوع که " من میروم و زود بر می گردم " کفایت می‌کند.

• محیط زندگی خود را گرم و صمیمی نمایید، با دوستان خود رفت و آمد داشته باشید، این موضوع به مرور باعث می‌شود فرزند شما نسبت به معاشرت با افراد غریبه و تنها ماندن با آنها اضطراب کمتری را تجربه کند.

• تا جایی که ممکن است یک مراقب ثابت برای فرزند خود انتخاب کنید. اگر پرستار استخدام می کنید در صورت مطمئن بودن از صلاحیت وی او را طولانی مدت نزد خود نگه دارید تا باعث ایجاد بی ثباتی در زندگی کودک نشود.

• از مشاهده کردن و دنبال کردن برنامه‌های اضطراب آور تلویزیونی خودداری کنید، زیرا باعث تشدید میزان اضطراب کودک خواهد شد.

• تسلیم گریه و رفتارهای پرخاشگرانه کودک خود نشوید، فقط با او به گونه‌ای رفتار کنید که مطمئن شود شما به قول خود عمل می‌کنید و این جدایی آسیبی به وی نخواهد زد.

• محدودیت‌هایی را که در زندگی دارید، همچنین قوانینی که در خانواده وجود دارد را برای کودک خود توضیح دهید.

• سعی کنید در مواردی که جایز هست از او نظرخواهی کنید، این کار احساس امنیت و راحتی بیشتری را برای فرزند شما فراهم می‌کند. بعنوان مثال می‌توانید از او بخواهید اسباب بازی که تمایل دارد به مهد ببرد را خود انتخاب کند.

کاهش اضطراب جدایی در مدرسه :

برای کودکی که به اختلال اضطراب جدایی مبتلاست امتناع از رفتن به مدرسه امری عادیست، اما می‌توان با پرداختن و توجه کردن به علل اصلی این موضوع اضطراب را تا حد زیادی کاهش داد.

• به کودک اجازه دهید مدت زمان کمتری را در مدرسه بماند، این موضوع باعث می شود احساس کند می‌تواند سریع به خانه بازگردد و از میزان اضطراب او کاسته خواهد شد.

• با هماهنگی مراقبین مدرسه شرایطی را فراهم کنید تا کودک اجازه تماس گرفتن با خانواده را داشته باشد این امر موجب می‌شود از میزان تشویش او کاسته شود.

• در طول تعامل با هم سن و سالان خود به او کمک کنید تا بتواند ارتباط بهتری را با آنان برقرار کند.

صبر، دانش و اطلاعات والدین می‌تواند اقدام اصلی در راه کمک کردن به کودکی باشد که دچار اختلال اضطراب جدایی است. در برخی از کودکان علاوه بر این، نیاز به مداخلۀ یک متخصص نیز کاملا احساس می‌شود، مشاهدۀ علائم زیر هشداری برای ضرورت دخالت یک متخصص است:

• چسبیدن مداوم و زیاده از حد به والد و رفتار همراه با تنش زیاد و نامتناسب با سن.

• دوری گزینی شدید از دوستان، خانواده و هم سالان، دلهره و ترس شدید.

• شکایت مداوم از بیماری جسمانی، امتناع کردن از رفتن به مدرسه و ترس بیش از حد برای ترک منزل، با وجود تلاش‌های مکرر والدین برای کاهش این علائم.

راه‌های درمان اختلال اضطراب جدایی :

راه‌های گوناگونی برای کاهش و برطرف کردن اختلال اضطراب جدایی در کودکان وجود دارد، یک متخصص می‌تواند علائم جسمانی و افکار اضطراب آور را در کودک تشخیص داده و به او کمک کند تا راهکار لازم و راه حل‌های مفید و موثر را بیاموزد.

• گفتگو درمانی : گفتگو درمانی می‌تواند شرایطی امن را برای بیان احساسات کودک فراهم کند، گوش دادن همدلانه می‌تواند باعث شود فرزند شما به سمت درک روشن‌تری از مشکل خود حرکت کند.

• بازی درمانی : استفاده از مدل بازی درمانی روشی متداول و موثر است تا کودک بتواند در مورد افکار خود صحبت نماید.

• دارو درمانی : از داروها برای درمان موارد شدید اختلال اضطراب جدایی استفاده می‌شود، بدیهی است دارو درمانی همراه با سایر روش‌های درمانی بسیار موثرتر واقع خواهد شد.

اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان :

اضطراب جدایی بزرگاسالان تقریباً ۶٪ از بزرگسالان را در مقطعی از زندگی و ۱ تا ۲٪ از بزرگسالان را در دوره ای یک ساله تحت تأثیر قرار می دهد. شروع آن اغلب در دوران کودکی رخ می دهد و تا بزرگسالی ادامه می یابد، اگرچه شروع در بزرگسالی می تواند رخ دهد. اضطراب جدایی با ترس و اضطراب قابل توجه در مورد جدا شدن از چهره های دلبستگی قابل توجه، معمولاً یک همسر یا فرزند، مشخص می شود. افراد مبتلا به فوبیای خاص از یک شی یا موقعیت خاص می ترسند، مانند پرواز، ارتفاع، حیوانات یا دیدن خون. اما افراد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی از دوری از یک فرد خاص می ترسند. آنها معمولاً به این دلیل می ترسند که در صورت جدایی، اتفاق بدی برای آنها یا طرف مقابل بیفتد.

اضطراب جدایی در بزرگسالان، به عنوان نوعی از اختلالات روانی، فرد به علت فاصله گرفتن و جدا افتادن از موضوعاتی که وابستگی عاطفی بسیار زیادی به آنها دارد، دچار اضطراب و نگرانی شدید می شود. مسائل و موضوعاتی که فرد با آنها علاقه عاطفی دارد، خواهران، برادران، فرزندان، مادر بزرگ، پدر بزرگ، مادر و پدر را در بر می گیرد. همانطور که در مطالب بالا ذکر شد، اختلال اضطراب جدایی زمانی رخ می‌دهد که جدا شدن شخص از افراد خاص یا مظاهر دلبستگی، باعث ایجاد تشویش و اضطراب افراطی و کاستی شدید در عملکرد روزانۀ وی شود. بسیاری از افراد اختلال اضطراب جدایی را با کودکان مرتبط می‌دانند، در حالیکه بزرگسالان نیز می‌توانند این اختلال را تجربه کنند.علائم این اختلال در بزرگسالان با موارد زیر شناخته می شود :

• ناراحتی و تشویش زیاد هنگام جدایی از خانواده و سایر مواردی که فرد به آنها دلبستگی دارد.

• نگرانی شدید و دائمی در مورد از دست دادن یا آسیب دیدن احتمالی ( بیماری، مرگ، جراحت و سایر بلایا ) در رابطه با اشخاص وکلیه مواردی که شخص به آنها دلبستگی دارد، مانند حیوانات خانگی.

• نگرانی شدید از اتفاقی ناگوار که شخص را از مظاهر دلبستگی او جدا کند، مانند دزدیده شدن، گم شدن، تصادف کردن و ....

• خودداری و یا عدم تمایل مداوم به بیرون رفتن، دور شدن از محیط خانه، رفتن به محل کار و سایر مکانهایی که شخص احساس جدایی می‌کند.

• ترس شدید از تنها ماندن در خانه.

• خودداری و یا اکراه داشتن از خوابیدن در مکانی به غیر از خانه و یا تنها خوابیدن.

• شکایت مداوم از دردهای جسمانی مانند تپش قلب، سرگیجه، سردرد، دل درد، استفراغ و تهوع هنگامی که احتمال جدایی از افراد وابسته به آنها وجود دارد.

• این علائم باید به مدت شش ماه و یا بیشتر در بزرگسالان طول بکشد و نقص چشمگیری را در عملکرد اجتماعی، شغلی، تحصیلی و دیگر زمینه های مهم زندگی شخص ایجاد کند.

معنا و مفهوم اضطراب جدایی در بزرگسالان

به طور معمول، ریشه های اصلی اضطراب جدایی در بزرگسالان را باید در دوران کودکی فرد جستجو نمود. به طور کلی، کودکان در سنین پایین، وابستگی بسیار زیادی به والدین خود دارند. در این سنین به محض ترک کردن و تنها گذاشتن کودک، ترس و نگرانی بر او غالب شده و پس از گذشت چند دقیقه بد خلقی و گریه و زاری کودک آغاز می گردد.اگرچه این واکنش ها در سنین 12 الی 18 ماهگی طبیعی و عادی تلقی می شوند، اما بروز این واکنش ها در سنین بالاتر، خصوصاً در مقاطع پیش دبستانی، می تواند مؤید بروز اضطراب جدایی در وجود آنها باشد. در اضطراب جدایی در بزرگسالان، افراد به محض جدا شدن از مسائلی که با آنها علاقه عاطفی زیادی دارند، دچار احساسات و عواطف ناخوشایند می شوند. در این لحظه ترس و نگرانی طاقت فرسایی در وجود فرد رخنه کرده و حسی آزار دهنده و نامطلوب را در نهان او پدید می آورد. برای تشخیص مرز میان اضطراب جدایی در بزرگسالان و اضطراب جدایی طبیعی، می توان شدت و حدت ترس ها و نگرانی های فرد را مورد ارزیابی و بررسی قرار داد.
چنانچه این ترس ها به اندازه ای شدت داشته باشند که ضمن ایجاد اختلال در روند زندگی فرد، مانع از انجام فعالیت های او شوند، مهر تاییدی بر اختلال اضطراب جدایی به شمار می آید. ناگفته نماند که در اضطراب جدایی در بزرگسالان، حتی افراد به محض تصور و تجسم افکار دور شدن و تنها ماندن، نگرانی و اضطراب نسبتاً شدیدی را در وجود خود احساس می نمایند. بر همین اساس و به منظور اجتناب کردن از تنها ماندن و طرد شدگی، وابستگی شدیدی به دیگران پیدا می کنند. شایان ذکر است که اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان، تاثیرات نامطلوبی بر روی روند زندگی فرد از خود برجای می گذارد.

مهم ترین علائم و نشانه های اضطراب جدایی در بزرگسالان

بدون تردید، یکی از علائم و نشانه های مهم و حائز اهمیت اضطراب جدایی در بزرگسالان، ترس و نگرانی شدید ایجاد شده در وجود آنها می باشد. این ترس و نگرانی موضوعات مختلفی را در بر می گیرد. بر این اساس، ترس فرد به خاطر جدا شدن و دور افتادن از خانواده، جزئی لاینفک و جدا نشدنی از اضطراب جدایی در بزرگسالان محسوب می گردد. در این حالت، فرد همواره به علت ترس از جدا شدن و تنها ماندن اضطراب های و نگرانی های پیاپی را تجربه می کند.

بر همین اساس، باید اذعان نمود که از دلایل اصلی و برجسته اضطراب جدایی در بزرگسالان، ترس قلمداد می گردد. از دیگر نشانه های قابل توجه اضطراب جدایی، نگرانی از دست دادن افرادی که فرد دلبستگی و وابستگی شدیدی به آنها دارد، می باشد. در این حالت فرد همواره از اینکه بلایی سر او بیاید، با خود کلنجار می رود. از دیگر نشانه های اختلال اضطراب جدایی، خارج نشدن فرد از خانه و عدم تمایل او به رفتن در مکان های دیگر یا خانه اقوام و آشنایان می باشد. از آنجایی که اضطراب جدایی در بزرگسالان با ترس و نگرانی عجین شده است، متاثر از این امر فرد دچار بی خوابی یا کابوس دیدن در خواب می شود. در این زمینه باید خاطر نشان نمود که اختلال اضطراب جدایی، علاوه بر نشانه و علائم روحی و روانی، با علائم جسمانی و فیزیکی نیز نمود پیدا می کند.

بر این اساس، در صورت جدایی افتادن میان فرد و افرادی که به آنها وابستگی عاطفی دارد، علائم جسمانی بروز پیدا می کند. دل درد، استفراغ، حالت تهوع و سر درد، از جمله علائم مهم جسمانی اضطراب جدایی در بزرگسالان تلقی می گردد. بر این اساس، افراد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، به ویژه در هنگام جدا شدن، از وجود درد و بیماری به شدت گله و شکایت می نمایند.

یک فرد بزرگسال مبتلا به SAD حداقل سه مورد از علائم زیر را برای مدت طولانی، معمولاً شش ماه یا بیشتر، به طور مداوم و بیش از حد نشان می دهد:

پریشانی هنگام پیش بینی یا تجربه جدایی از خانه یا افراد دلبستگی

نگرانی درباره از دست دادن چهره (های) دلبستگی یا آسیب احتمالی به آنها (مثلاً از بیماری، بلایا یا مرگ).

نگرانی در مورد تجربه یک رویداد منفی زندگی که فرد را از شخصیت (های) دلبستگی جدا می کند (مانند ربوده شدن یا گم شدن).

بی میلی به ترک خانه یا سفر به تنهایی به دلیل ترس از جدایی

عدم تمایل به تنهایی، از جمله در خانه

بی میلی به خوابیدن دور از خانه، یا به خوابیدن در خانه بدون فرد دارای دلبستگی نزدیک

کابوس هایی که شامل موضوعات جدایی است

علائم فیزیکی مانند سردرد، علائم گوارشی (تهوع، استفراغ) یا علائم قلبی عروقی (سرگیجه) در صورت جدا شدن از افراد دلبسته

یک فرد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی ممکن است هنگام جدا شدن از افراد دلبسته دچار حملات پانیک شود، اگرچه این عامل برای تشخیص لازم نیست.

نیم نگاهی به علل و عوامل اصلی اضطراب جدایی در بزرگسالان

به طور حتم و یقین، ایجاد احساس ناامنی در وجود فرد، در شکل گیری اضطراب جدایی در بزرگسالان بسیار تاثیر و گذار و مؤثر می باشد. ناامنی ایجاد شده می تواند نشأت گرفته از مسائل و مؤلفه های ریز و درشتی به وجود آمده باشد. بدون تردید، یکی از مؤلفه های اصلی در بروز اضطراب جدایی در بزرگسالان، ژنتیک و عوامل وراثتی به شمار می رود. بر این اساس، عده از افراد به صورت ژنتیکی از خلق و خوی حساس و خاصی برخوردار می باشند. به همین جهت، زمینه مناسب برای ابتلای این دسته از افراد به اختلال اضطراب جدایی به نحو مطلوب فراهم می باشد. بنابراین، احتمال ابتلای این افراد به اضطراب جدایی در مقایسه با دیگران، بسیار بیشتر می باشد.

از دیگر علل مهم در بروز اضطراب جدایی در بزرگسالان، می توان به موقعیت و شرایط استرس زا، اشاره نمود. بر این اساس، فقدان و از دست دادن یکی از عزیزان و واقعه طلاق، می تواند در این زمینه مؤثر و تاثیر گذار باشد. همچنین ترس و نگرانی از جدا شدن از عزیزان، همسر و فرزندان نیز می تواند مؤید این موضوع باشد. به طور معمول، بیان و مطرح کردن ترس از جدایی به صورت غیر مستقیم، در مردان بیشتر از زنان به چشم می خورد. این ترس می تواند مواردی نظیر تنها و دور از خانه بودن، عدم برقراری تماس با فرزندان و همسر و انجام فعالیت های مستقل و محدود را شامل شود. مرگ و از دست دادن یکی از افراد که فرد به آنها وابستگی بسیار زیادی دارد نیز از دیگر عوامل مهم و تاثیر گذار در شیوع اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان به شمار می رود. با دقت کردن در موضوع اختلال اضطراب جدایی، در می یابیم که ترس و نگرانی همواره بخش عمده ای از این نوع اختلال روانی را به خود اختصاص داده است.

شدت SAD می تواند از نسبتاً خفیف تا شدیداً مختل باشد. در موارد شدید، SAD می تواند منجر به مشکل در روزمرگی یا عملکرد خوب در محل کار شود و ممکن است توانایی فرد برای سفر مستقل را محدود کند. اضطراب جدایی ممکن است باعث تعارض و ناامیدی برای افراد دلبسته شود. که این نیزممکن است انطباق با خواسته‌های فرد برای نزدیکی مداوم را غیر ممکن سازد. بسیاری از افراد مبتلا به SAD همچنین دارای سایر مشکلات، از جمله سایر اختلالات اضطرابی یا اختلالات خلقی هستند. از جمله اختلال دوقطبی و افسردگی، و اندوه پیچیده شامل این موارد می شود. در بسیاری موارد درمان افسردگی اولویت درمانی پیدا می کند. اضطراب جدایی بزرگالان گاهی اوقات پس از یک عامل استرس زا زندگی، به ویژه از دست دادن (به عنوان مثال، از دست دادن یک عزیز) ظاهر می شود. اضطراب جدایی با برخی ناهنجاری های تنفسی و افزایش نرخ اختلالات آتوپیک (آلرژی، آسم) مشخص می شود. با این حال، هر گونه رابطه علی هنوز ناشناخته است. هورمون اکسی توسین که در دلبستگی و پیوند نقش دارد نیز ممکن است در SAD نقش داشته باشد، اگرچه سهم خاص آن هنوز ناشناخته است. با این حال، استعداد ژنتیکی به SAD به این معنی نیست که یک فرد الزاما به SAD مبتلا می شود.

فرآیند تشخیص اضطراب جدایی در بزرگسالان

در اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان، از جمله مؤلفه های اصلی این نوع اختلال، بروز ترس و اضطراب شدید به صورت مداوم و نشأت گرفته از دلبستگی عاطفی فرد به اشخاص مورد نظر خود می باشد. برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی، درمانگران علائم و نشانه های اصلی این اختلال را مورد بررسی و ارزیابی قرار می دهند. بر همین اساس، یکی از راه های تشخیص این اختلال در بزرگسالان، استمرار و تداوم علائم و نشانه های اختلال برای مدت زمانی در حدود شش ماه می باشد. از سوی دیگر، شدت و حدت این علائم باید به حدی برسد که علاوه بر ایجاد ترس و نگرانی شدید در وجود فرد، سبب اختلال در ابعاد زندگی شغلی، تحصیلی و اجتماعی فرد گردد. بر اساس شواهد و قرائن موجود، میزان بروز اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان، در حدود یک تا دو درصد عنوان شده است.
این در حالی است که اختلال اضطراب جدایی در کودکان رقمی در حدود چهار درصد می باشد. از سوی دیگر، بیشترین آمار مبتلایان به این نوع اختلال روانی، مربوط به سنین کودکی بوده و آمار مبتلایان در دوره های بزرگسالی و نوجوانی در میزان بسیار پایینی برآورد می شود. لازم به ذکر است که برای تشخیص نحوه اضطراب جدایی در بزرگسالان، پزشک ابتدا در مورد نشانه های اختلال با فرد گفتگو می نماید. در این زمینه متخصصان از DSM یا راهنمای آماری و تشخیصی اختلالات روانی کمک می گیرند. ناگفته نماند که DSM، یک زبان استاندارد و در عین حال مشترک، برای دسته بندی اختلالات روانی بوده که به همت انجمن روانپزشکی آمریکا تنظیم و ارائه گشته است. در این زمینه باید خاطر نشان نمود که اگرچه اضطراب جدایی در بزرگسالان، شایع و رایج نمی باشد، اما در صورت شکل گیری آن در وجود فرد و ایجاد اضطراب و ترسی شدید، روند زندگی شخص را به شدت تخت تاثیر قرار می دهد.

راهکارهای درمانی اضطراب جدایی در بزرگسالان

به طور کلی، راهکارهای درمانی اضطراب جدایی در بزرگسالان در دو دسته درمان متمرکز بر فرد و درمان های متمرکز بر خانواده صورت می گیرد. درمان های متمرکز بر فرد شامل روش های روان درمانی، درمان شناختی رفتاری و گروه درمانی می شوند. شایان ذکر است که همه این روش های درمانی برای درمان اختلال اضطراب جدایی در طیف وسیع و گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرند.

همه این روش های درمانی مبتنی بر یک اصل مشترک می باشند. بر این اساس، در همه روش های درمان از فرد مبتلا به اختلال اضطراب جدایی خواسته می شود که ضمن ابراز نگرانی ها، احساسات و افکار خود، مهارت های کافی و مناسب برای چگونگی کنار آمدن با نگرانی ها، نوع برخورد و مواجه با ترس ها و افزایش اعتماد به نفس را فرا می گیرد. در پرتو استفاده از روش درمان شناختی رفتاری، به منظور درمان اضطراب جدایی در بزرگسالان، برای شناسایی و ریشه یابی رفتارها و افکار ایجاد کننده اضطراب و نگرانی، به فرد کمک شایانی می نماید. روانشناسانی که روش درمان شناختی رفتاری را مورد استفاده قرار می دهند، اعتقاد دارند که پشت پرده اضطراب جدایی را نگرش های غلط، باورها و افکار نادرست تشکیل می دهند. در رویکرد درمانی متمرکز بر خانواده برای درمان اضطراب جدایی در بزرگسالان، در ابتدای امر مشکلات و مسائل روانشناختی احتمالی خانواده ها مورد بررسی قرار می گیرد.

در مرحله بعد سبک فرزند پروری و تعامل میان والدین با افراد ارزیابی می گردد. ناگفته نماند که از دیگر روش های درمان اضطراب جدایی در بزرگسالان، دارو درمانی به شمار می رود. در این شرایط و به منظور کاهش و بهبود علائم اختلال اضطراب جدایی، روانپزشک از داروهای ضد اضطراب استفاده به عمل می آورد.

طریقه برخورد صحیح با اضطراب جدایی در بزرگسالان

در زمینه اضطراب جدایی در بزرگسالان، نحوه تعامل و برخورد با فرد مبتلا به این اختلال، از درجه اهمیت و ارزش بسیار بالایی برخوردار می باشد. بر همین اساس، لازم است که محیطی آرام و عاری از هرگونه استرس و اضطراب را برای او فراهم ساخت. ناگفته نماند که عدم مدیریت اضطراب جدایی در بزرگسالان، سبب انتقال این اضطراب و استرس به دیگران شده و ابعاد زندگی آنها را نیز بشدت تحت شعاع قرار می دهد. در جهت کاهش نشانه ها و علائم اضطراب جدایی در بزرگسالان و برای بهبود وضعیت فرد، مناسب است که در اسرع وقت، فرد مبتلا را جهت مداخلات درمانی کاربردی، به یک روانشناس با تجربه و کارآزموده ارجاع داد. از آنجایی که منشأ اصلی بسیاری از اختلالات روانی را ترس، نگرانی و اضطراب تشکیل می دهد، فراگیری روش ها و راهکارهای مناسب و نحوه مدیریت این مسائل بسیار تاثیر گذار و مؤثر می باشد. در این زمینه باید خاطر نشان نمود که اضطراب جدایی تنها محدود به گروه سنی بزرگسالان نمی باشد، بلکه این اختلال همه گروه های سنی نظیر جوانان و کودکان را نیز در بر می گیرد.

عوامل بروز اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان :

عوامل محیطی مانند ترک کردن منزل والدین، پدر و مادر شدن، ایجاد رابطه عاشقانه، حمایت‌های افراطی والدین، سختی‌های دوران کودکی، مرگ یکی از اعضاء خانواده، وقایع آسیب‌زای دوران کودکی مانند سوء استفاده جنسی، می‌تواند در ایجاد اختلال اضطراب جدایی نقش موثری داشته باشد.عوامل ژنتیکی و توارث نیز در بروز این اختلال موثر است.

راه‌های درمان اختلال اضطراب جدایی در بزرگسالان:

• درمان شناختی رفتاری، در وهله اول به شخص کمک می‌کند تا رفتارها و افکار خود را که باعث تشدید میزان اضطراب می‌شوند، شناسایی کند.

• گروه درمانی و خانواده درمانی و پیوستن به گروه‌هایی که با روش‌های مفیدی کاهش میزان اضطراب را به فرد آموزش می‌دهند.

• دارو درمانی : تجویز دارو زمانی که علائم اختلال بسیار حاد باشد طبق نظر متخصص صورت می‌گیرد. این روش راه حلی برای درمان کامل این اختلال نیست و در طولانی مدت می‌تواند باعث وابستگی و اعتیاد فرد به داروی مورد نظر شود، بنابراین بهترین روش استفاده ترکیبی از روشهای درمانی است تا شخص بتواند میزان اضطراب خود را تا حد زیادی کنترل کند.

اضطراب جدایی در بزرگسالان در مقایسه با کودکان

اضطراب جدایی بخشی طبیعی از رشد کودکان شش ماه تا سه سال است. هنگامی که علائم تا اواخر دوران کودکی ادامه یابد، ممکن است کودک شما مبتلا به اختلال اضطراب جدایی تشخیص داده شود.

اگر اضطراب جدایی تا بزرگسالی ادامه یابد، اختلال اضطراب جدایی بزرگسالان تشخیص داده می شود. علائم اختلال اضطراب در کودکان و بزرگسالان مشابه است. برای کودکان، اضطراب جدایی اغلب با ترس یا اضطراب شدید در مورد دوری از والدین یا مراقبان همراه است. این باعث می شود کودک تمایل کمتری برای شرکت در رویدادها یا تجربیات اجتماعی داشته باشد، مانند گذراندن شب در خانه دوست یا رفتن به کمپ تابستانی. برای بزرگسالان، اضطراب دوری از فرزندان یا همسر است. به جای مدرسه، عملکرد کاری یا سایر مسئولیت ها ممکن است دچار اختلال شود. چنانچه نیاز به ویزیت یک روانشناس در تهران داشتید می توانید از اطلاعات تماس همین صفحه استفاده کنید.

منابع :

Akakac.J. (2013 ). Diagnostic and ststistical manual of mental disorders.Arlington: American psychiatric association

Hersen.M.& etal. (2007). Adult psychopathology and diagnosis. Hoboken: John wiley & sons

Simos .G. (2009). Cognitive behavioral therapy .London: Routledge press

• راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی DSM-5

• سایت Helpguide.org

• سایت Medicalnewstoday.com