آگاه مایند

اختلال بدریخت انگاری بدنی چیست؟

اختلال بدریخت انگاری بدنی یا بدشکلی بدنی (body dysmorphic)، یک نوع اختلال روانی است که طی آن فرد احساس می‌کند یک نقص ظاهری خیلی بزرگ و خیالی در بدن خود دارد و مدام از آن گله می‌کند. در صورتی که این نقص یا اصلا وجود ندارد یا اگر هم وجود دارد، بسیار جزئی و کمتر از آن چیزی است که خود او فکر می‌کند. مشغولیت ذهنی این افراد به این مشکلات چیزی فراتر از ناراحتی‌های ساده در مورد ظاهر است که بقیه افراد دارند. این افراد ساعت‌ها جلوی آینه می‌ایستند و به عیب‌های خیالی خود نگاه می‌کنند. ممکن است چندین ساعت در روز، در مورد این نقص‌های غیر واقعی فکر کنند. این افراد به حدی به عیب‌های خود باور دارند که حرف هیچ شخص دیگری در مورد اینکه ظاهر خوبی دارند را باور نمی‌کنند. 

گاهی اوقات اختلال بدریخت انگاری آنقدر شدید می‌شود که تمام ذهن و فکر فرد را مشغول می‌کند و در نتیجه عزت نفس و اعتماد به نفس او را پایین می‌آورد. حتی ممکن است از ترس مسخره شدن و طرد شدن، از حضور در جامعه خودداری کنند و خود را در خانه حبس کنند. در نهایت نیز ممکن است موقعیت شغلی یا تحصیلی خود را از دست بدهند و در حوزه‌های فردی و اجتماعی زندگی خود با مشکل مواجه شوند.

افراد مبتلا به این اختلال از نقص های ظاهری خود خجالت می کشند و درباره آنها فقط با عبارات کلی حرف می زنند (یعنی دقیقا نمی گویند از چه چیزی ناراحتند) و ممکن است همیشه از خود با عنوان زشت یاد کنند.

دائما به جراحی زیبایی می اندیشند تا عیب و نقص خود را برطرف کنند. مطالعه یا فرادی که جراحی پلاستیک میکنند نشان می دهد که 9/1 آنها به اختلال بادی دیسمورفیک مبتلا هستند و 40 درصد کسانی که متقاضی جراحی زیبایی هستند ،هیچ نقصی ندارند با نقص آنها بسیار کوچک است.

علائم اختلال بدریخت انگاری بدن

محور اصلی اختلال بد ریخت انگاری تصورات مفرط و غیر واقعی در مورد ظاهر خود است. این تصورات می‌تواند در مورد کوچک یا بزرگ بودن قسمتی از بدن، ناموزون بودن و یا عدم تناسب در عضوی از بدن باشد. بیشترین عضوهای بدن که ممکن است این افکار در مورد آن‌ها شکل بگیرد بینی، دهان، مو، پوست، اندام‌های تناسلی و هیکل کلی فرد مانند تصور قد خیلی کوتاه یا چاقی بیش از حد باشد. این افراد ممکن است رفتارهای زیر را از خود نشان دهند.

1- نگاه کردن بیش از حد به آینه و چک کردن خود و یا اجتناب کردن از نگاه به آینه

2- دائما دنبال تایید شدن مناسب بودن ظاهر خود از جانب دیگران هستند.

3- استفاده بیش از حد از لوازم آرایش برای پوشاندن عیب‌های تصوری خود یا پوشیدن لبا‌س‌های سایز بزرگتر برای دیده نشدن نقصشان

4- به دنبال انجام عمل‌های پی در پی هستند و از یک دکتر زیبایی به دکتر زیبایی دیگر می‌روند.

فرد مبتلا ممکن است علائم زیر را داشته باشد:

• نگرانی زیاد درباره نقاط به خصوصی از بدن‌شان (مخصوصا صورت)
• صرف زمان بسیار زیادی برای مقایسه ظاهر خود با دیگران
• نگاه کردن مکرر به تصویر خود در آینه یا دوری کردن از آینه‌ها
• تلاش زیاد برای پنهان کردن معایب، برای مثال صرف زمان بسیار زیادی برای شانه کردن مو، آرایش کردن و یا انتخاب لباس
• نیشگون گرفتن پوست برای صاف کردن آن

این اختلال می‌تواند زندگی روزانه شامل کار، زندگی اجتماعی و روابط فرد مبتلا را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

اختلال بدریخت انگاری بدن می‌تواند منجر به افسردگی، خودزنی و حتی افکار خودکشی شود.

معیارهای 5-DSM برای اختلال بدریخت انگاری بدن

۱:  فرد به طور دایم نگران است و فکر می کنند یک یا چند نقص یا عبيب در ظاهر فیزیکی دارد. ولی دیگران این نقص ها را نمی بینند با آنها را بسیار جزئی می دانند.

۲: در مرحله ای از این اختلال، فرد، در واکنش به نگرانی های خود درباره ظاهرش، رفتارهای تکراری داشته است.

به طور مثال خودش را به طور دایم در آینه برانداز کند. به طور افراطی موهایش را شانه زده یا خودش را آرایش کند. یا به طور دایم از دیگران قوت قلب و دلگرمی بخواهد.

یا اعمال ذهنی تکراری انجام داده است. مثلا ظاهر خودش را با ظاهر دیگران مقایسه کند.

۳: این اشتغال ذهنی باعث رنج شخصی یا نابسامانی شدید در عملکرد اجتماعی، شغلی و … شود.

۴:  اشتغال ذهنی درباره ظاهر خود، علت دیگری نداشته باشد.

مثلا، نگرانی درباره چربی یا وزن بدن در یکی از اختلالات خورد و خوراک.

“اختلال بدریختی بدنی” در چهارمین نسخه “راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی”(DSM-IV) هم ذکر شده بود و در نسخه پنجم این راهنما هم با برخی تغییرات وجود دارد.

DSM5 اختلال بدریختی بدن را در طیف وسواس و اجباری طبقه بندی می کند.

مورد زیر نمونه ای از اختلال بد ریخت انگاری بدن است:

علل اختلال بد شکل انگاری

درباره این اختلال نمی‌توان علل خاص و مشخصی را معین کرد اما با این حال تجربیاتی که افراد در دوران نوجوانی داشته‌اند می‌تواند در بروز اختلال بدریخت انگاری موثر باشد. نوجوانی دورانی است که افراد با کوچک ترین تمسخر و یا واکنش منفی ناراحت شده و در تلاش برای اصلاح مشکل خود هستند. وقتی نوجوان به این باور برسد که بدن او مشکل دارد، این دیدگاه به باور ذهنی او تبدیل می‌شود. در واقع فرایندهای شناختی نقش اساسی را ایفا می‌کنند که به شکل‌های گوناگونی تحریف می‌شوند. نوجوان نیز با رفتارهای وارسی کردن سعی در کاهش علائم اضطراب خود دارد و موقتا آن را خاموش کرده اما مجددا اشتغال‌های ذهنی باعث تقویت اضطراب فرد می‌شود. 

دریافت کمک برای اختلال بدریخت انگاری بدن

اگر شخصی فکر می‌کند که به اختلال بدریخت انگاری بدنی مبتلا شده است حتما باید با یک متخصص حاذق  صحبت کند.

روانشناس شما احتمالا تعدادی سوال درباره علائم اختلال و نحوه تأثیر آنها بر زندگی فرد می‌پرسد و حتی ممکن است از فرد سوال کند که آیا تا به حال افکارخودکشی یا آسیب به خود داشته است یا خیر.

دریافت کمک برای اختلال بدریخت انگاری ممکن است برای فرد مبتلا خیلی دشوار باشد. اما مهم است که همیشه بخاطر داشته باشیم که دلیلی برای احساس شرمندگی یا خجالت برای عنوان کردن این مشکل وجود ندارد.

اقدام کردن برای درمان این بیماری بسیار مهم است زیرا علائم به خودی خود و بدون درمان ناپدید نخواهند شد و احتمال شدیدتر شدن علائم هم وجود دارد.

اختلال بدریخت انگاری بدن چگونه درمان می‌شود؟

علائم اختلال بدریخت انگاری بدن با درمان بهبود پیدا می‌کنند (چشم انداز اقدام به درمان مثبت است).

اگر فرد مبتلا علائم خفیفی از اختلال بروز دهد، باید به نوعی از درمان مشاوره‌ای به نام درمان شناختی رفتاری (CBT) ارجاع داده شود که هم به صورت انفرادی و هم به صورت گروهی برگزار می‌شود .

چنانچه شدت علائم در فرد متوسط باشند، ممکن است درمان شناختی رفتاری برای او تجویز شود یا استفاده از داروهای ضد افسردگی از دسته مهارکننده های بازجذب انتخابی سروتونین.

اگر علائم شدیدتر بودند یا روش‌های درمان دیگر تأثیر نداشتند باید درمان شناختی رفتاری همزمان با استفاده داروهای مهارکننده های بازجذب انتخابی سروتونین انجام شود.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری می‌تواند از طریق تغییر طرز تفکر و رفتار فرد مبتلا، به کنترل علائم اختلال بدریخت انگاری بدن کمک کند.

این درمان به فرد مبتلا کمک می‌کند تا عواملی که علائم اختلال را تحریک می‌کنند را بشناسد و به آنها یاد می‌دهد چطور به طرز متفاوتی درباره علائم فکر کرده و عادت‌هایشان را کنترل کنند.

طی روند جلسات، فرد مبتلا و درمانگر او با توافق یکدیگر اهداف درمان را مشخص کرده و با هم برای رسیدن به  آن اهداف کار خواهند کرد.

همه چیز راجع به درمان شناختی رفتاری

درمان شناختی رفتاری برای درمان اختلال بدریخت انگاری بدنی معمولاً دربرگیرنده تکنیکی است که به مواجهه و پیشگیری از پاسخ معروف است.

این تکنیک به تدریج فرد مبتلا را با شرایطی مواجه می‌کند که باعث می‌شود افکار وسواس‌گونه درباره ظاهرش به سراغش بیایند و دچار اضطراب ‌شود.

در چنین شرایطی درمانگر به فرد مبتلا کمک خواهد کرد تا در این موقعیت راه‌های دیگری برای مدیریت احساسات و اضطرابش پیدا کند، تا با گذر زمان فرد بتواند بدون احساس خجالت و ترس، آن احساسات را کنترل کند.

همچنین احتمال دارد به فرد مبتلا اطلاعاتی داده شود تا در خانه مطالعه کند و حتی شاید درمان شامل کار گروهی هم شود. چگونگی انجام این روش‌ها به علائم فرد بستگی دارد.

درمان شناختی رفتاری کودکان و افراد جوان معمولا اعضای خانواده یا مراقبان آنها را هم در پروسه درمان درگیر می‌کند.

برای مطالعه مطالب بیشتر در زمینه روانشناسی خانواده و خانواده درمانی، کلیک کنید.

داروهای مهارکننده‌ی بازجذب انتخابی سروتونین

مهارکننده‌های بازجذب انتخابی سروتونین نوعی داروی ضدافسردگی هستند.

انواع مختلفی از مهارکننده‌های بازجذب انتخابی سروتونین وجود دارد، اما رایج‌ترین نوعی که برای درمان اختلال بدریخت انگاری بدن استفاده می‌شود فلوکستین نام دارد.

احتمال دارد تأثیرگذاری مهارکننده‌های بازجذب انتخابی سروتونین بر علائم اختلال بدریخت انگاری بدن تا حدود ۱۲ هفته طول بکشد.

اگر داروها اثربخش بودند، احتمالا از فرد مبتلا خواسته می‌شود تا چند ماه به استفاده آنها ادامه دهد تا علائم اختلال بهبود بیشتری پیدا کرده و از بازگشت و عود مجدد جلوگیری شود.

استفاده از مهارکننده‌های بازجذب انتخابی سروتونین چند اثر جانبی دارد، اما این اثرات جانبی اغلب در عرض چند هفته از بین می‌روند.

البته در طول چند هفته آغازین درمان، متخصص فرد مبتلا را به دقت تحت نظر خواهد داشت.

دقت داشته باشید که در میان گذاشتن هر نوع احساس یا اضطراب خاص یا داشتن افکار خودزنی با درمانگر از اهمیت بالایی برخوردار است.

اگر هیچ کدام از علائم اختلال، دیگر وجود نداشته باشد احتمالا استفاده از داروی مهارکننده بازجذب انتخابی سروتونین قطع خواهد شد.

عمل قطع دارو به تدریج با کم کردن دوز دارو در طول زمان انجام خواهد شد تا متخصص از عدم بازگشت (عود مجدد) علائم اطمینان حاصل کرده و از اثرات جانبی قطع دارو (علائم ترک دارو) از قبیل افسردگی جلوگیری شود.

افراد بزرگسال زیر ۳۰ سال باید در زمان استفاده از داروها به دقت تحت نظر باشند، زیرا در مراحل اولیه درمان و زمان استفاده از داروها ممکن است افکار خودکشی و یا آسیب رسانی به خود در ذهن‌شان ایجاد شود.

کودکان و افراد جوان اگر علائم اختلال بدریخت انگاری بدن شدیدی نشان دهند برایشان مهارکننده‌های بازجذب انتخابی سروتونین تجویز می‌شود.

در مورد نوجوانان فقط در صورت ویزیت روانپزشک و صلاحدید وی تجویز می‌توان دارو را پیشنهاد کرد.

سایر درمان ها

اگر بعد از ۱۲ هفته درمان رفتاری شناختی و استفاده از داروهای مهارکننده بازجذب انتخابی سروتونین علائم اختلال بدریخت انگاری بدن را بهبود نبخشد، احتمالا داروی دیگری به نام کلومی‌پرامین تجویز می‌شود.

اگر هیچ پیشرفتی درعلائم دیده نشود، فرد مبتلا باید به یک کلینیک یا بیمارستان سلامت روان با تخصص در اختلال بدریخت انگاری بدن ارجاع داده شود.

احتمالا این مراکز ارزیابی عمقی‌تری از اختلال بدریخت انگاری بدنی انجام خواهند داد.

شاید برای فرد مبتلا درمان شناختی رفتاری بیشتر و درمان متفاوتی به همراه داروهای ضدافسردگی متفاوت تجویز کنند.

علل اختلال بدریخت انگاری بدن

علل ایجادکننده اختلال بدریخت انگاری بدن دقیقا شناخته شده نیستند، اما شاید به عوامل زیر بستگی داشته باشد:

ژنتیک: احتمال ابتلا به اختلال بدریخت انگاری بدن برای کسانی که در بستگان‌شان فردی مبتلا به این اختلال و اختلال وسواس جبری را دارند بالاتر است.

عدم تعادل شیمیایی در مغز

تجربه تروماتیک در گذشته: اگر شخصی در زمان کودکی مورد اذیت و آزار، قلدری یا سوءاستفاده قرار گرفته باشد، احتمال ابتلای او به اختلال بدریخت انگاری بدن بالاتر است.

افراد دیگری که به اختلال بدریخت انگاری بدن مبتلا هستند مشکل سلامت روان دیگری هم دارند مثلاً اختلال وسواس جبری، اختلال اضطراب فراگیر یا اختلال خوردن. 

کارهایی که برای کمک به اختلال بدریخت انگاری بدن مفید هستند

گروه‌های حمایتی برای اختلال بدریخت انگاری بدن

برای برخی از افراد تماس گرفتن با گروه حمایتی یا عضو شدن در یک گروه حمایتی مفید بوده است چون توانسته‌اند اطلاعات، توصیه و راهنمایی‌های عملی برای کنترل اختلال بدریخت انگاری بدن بدست بیاورند.

تمرین‌های ذهن آگاهی می‌تواند به افراد مبتلا در زمان احساس اضطراب یا افسردگی کمک کنند.

برای برخی از افراد هم دور هم جمع شدن با دوستان و خانواده یا انجام یک کار جدید مفید بوده و به آنها کمک می‌کند سلامت روانی‌شان را بهبود بخشند.

ریلکس کردن و تمرین‌های تنفس هم برای کاهش استرس و اضطراب می‌تواند مفید باشد. 

با توجه به اینکه اختلال بد ریخت انگاری می‌تواند تاثیرات خود را بر تمام جنبه‌های زندگی شما بگذارد در صورتی که مایل هستید درباره روش‌های مختلف درمان اختلال بد شکل انگاری اطلاعات مناسبی کسب کنید و نسبت به مشکل خود و یا اطرافیانتان بهترین راهکارها را انتخاب کنید می‌توانید از مشاوران ما در مرکز مشاوره روانشناسی حامی هنر زندگی به صورت تلفنی و حضوری خدمات دریافت نمایید. این مرکز با داشتن مشاورانی برجسته این امکان را برای شما فرآهم آورده است تا در کمترین زمان ممکن بتوانید به درمان مشکلات خود بپردازید.